Als iemand nog eens een scriptie over de hedendaagse cancelcultuur gaat schrijven, dan lijkt Ryan Adams me een mooie casus. Ik heb zoveel onderzoeksvragen. Om te beginnen: Waarom heeft Adams deze behandeling gekregen, terwijl we van andere, van veel ernstigere zaken beschuldigde artiesten, vrolijk hun liedjes meezingen als ze op de radio gedraaid worden?
Over dit concert zou ik wel een boek kunnen schrijven. Dat zou ongeveer zo gaan:
Deel 1: 'There is a darkness’
Het is altijd een publiek geheim geweest dat Ryan Adams best wel een lul is (of was, hoop ik). Begin 2019 publiceerde New York Times een artikel over verscheidene vrouwen, en ook minderjarige meisjes trouwens, die Adams beschuldigden van machtsmisbruik en seksueel wangedrag. Aanstaande album releases en tourplannen werden afgelast. Er volgde van zijn kant niet meer dan een halfslachtig excuus. Uiteindelijk werd hij nergens voor veroordeeld, maar dat hij zich jarenlang ontzettend heeft misdragen is overduidelijk.
Na een maandenlange doodse stilte volgde een maniakale stroom aan album releases (acht albums in ruim twee jaar, waarvan zes in 2022), in eigen beheer, want geen label wil zijn vingers meer aan Ryan Adams branden. Er waren ook livestreams, die soms uren duurden. Je zat overduidelijk te kijken naar iemand die behoorlijk in de war was. Wat onverwerkte gevoelens omtrent het overlijden van zijn broer Chris, een paar jaar eerder, speelden ongetwijfeld ook een rol.
Deel 2: ‘And there is a light’
Best groot was de verbazing toen hij weer ging toeren. Half mei 2022, in Carnegie Hall, maakte hij zijn rentree. Een set van meer dan drie uur, meer dan 30 liedjes. De shows werden daarna alleen maar langer. Er zat geen enkele rem op Ryan Adams. De recensies, van fans, want de pers deed hier helemaal niets mee, waren lovend. Daarna volgde dus zelfs Europa.
Zijn opkomst in Haarlem was niet veelbelovend. Hij was flink aangekomen, bewoog moeilijk, ademde zwaar, oogde bijna verdwaald. Het bleef het hele optreden moeilijk om naar hem te kijken. Maar dan had je altijd nog de optie ‘luisteren’, naar die nog steeds prachtige stem, perfect mondharmonicaspel, die schitterende liedjes.
Het was hem in elk geval gelukt zijn leven dusdanig op de rails te krijgen dat hij weer kon doen waar hij het beste in is. Wij mochten daar getuige van zijn. De microfoons waren zo afgesteld, dat je elk kuchje hoorde, elk kraken van zijn stoel. Hij improviseerde zich een weg door een set van 37 (!) liedjes, waarvan eentje ter plekke verzonnen. Niets leek van tevoren vast te staan.
Deel 3: ‘And there is a choice’
In 2011 zag ik Ryan Adams voor het eerst solo optreden, in Het Concertgebouw. Hij sloot toen af met het magistrale Stop, met de zin: “There is a darkness, and there is a light, and there is a choice, for a balance to be made every night…” Het lijkt te gaan over de verslaving van een vriend, maar bij nadere beschouwing zou het net zo goed een lange note to self kunnen zijn geweest. Nooit kwam Ryan dichterbij dan die avond, nog altijd een van de mooiste in al die jaren.
Wat zou het een verschil maken als Ryan zijn shows iets persoonlijker maakte. Interactie met het publiek was er genoeg, maar wel in de categorie ‘onderbroekenlol’. Hij had deze avond echt niet zijn hele visie op de gang van zaken uitgebreid hoeven delen. Maar twee zinnen over hoe hij de afgelopen (corona)jaren had ervaren, over het overlijden van zijn broer, over hoe erg hij het optreden gemist had, voor mijn part. Dat had toch gekund. Nu bleef hij toch weer op afstand.
Het is een keuze die je kunt maken: volledige verantwoordelijkheid nemen voor je daden in het verleden. Het lijkt erop - van een enorme afstand bezien natuurlijk - dat hij die keuze niet maakt. De gemengde gevoelens die ik van tevoren had, werden in Haarlem niet compleet weggenomen. Maar het was een fascinerende avond, die ik absoluut niet had willen missen.